De Iden van Maart

Het is vandaag, 15 maart 2018, precies 2062 jaar geleden dat Julius Caesar door zijn vrienden werd vermoord in de Romeinse senaat. Het beroemdst van hen is Marcus Junius Brutus. Het leiden van de samenzwering tegen Caesar heeft Brutus een gemixte reputatie opgeleverd, ofwel wordt hij geportretteerd als een patriottische held voor vrijheid, of als een gluiperige, zondige man die zijn vriend verried. In de 14e eeuw schreef de Italiaanse dichter Dante Alighieri dat Brutus de eeuwigheid doorbrengt met mede-samenzweerder Gaius Cassius Longinus en Judas Iskariot in de diepste cirkel van de hel in de mond van Satan. Tegenover deze zware veroordeling staat Shakespeare die Brutus beschrijft als “the noblest Roman of them all”. In dit essay hoop ik de twee beelden van Brutus te laten zien en erachter te komen welke meer correct is.

Julius Caesar, onbetwist heerser

In het jaar 44 voor Christus is Julius Caesar de onbetwiste heerser over de Romeinse Republiek. Hij heeft een jarenlange burgeroorlog gewonnen tegen zijn voormalige vriend Pompeus de Grote en de conservatieve senatoren, die zichzelf de Optimates (de oppersten) noemden, en is terug gekeerd naar Rome waar hij tot Dictator voor onbepaalde tijd is uitgeroepen. Caesar, bekend om zijn genade, heeft gratie verleend aan veel van de Optimaten die tegen hem streden in de burgeroorlog. Eén van hen is Brutus. Caesar gaf al jaren veel om Brutus, hij stond dichtbij zijn familie mede omdat de moeder van Brutus Servilia voor lange tijd zijn minnares is geweest. Hij verwelkomde Brutus terug naar Rome en investeerde in zijn carrière.

Caesar’s tegenstanders, vooral de oom van Brutus Cato, hadden Caesar er vaak van beschuldigd dat hij koning (Rex) probeerde te worden. Deze titel werd gehaat door alle Romeinen omdat, voordat de republiek gesticht was in 509 v.Chr. Rome zeven koningen had, waarvan de laatste zo’n tiran was dat een man genaamd Lucius Junius Brutus de monarchie omver hielp en de republiek stichtte. Daarom werd hij gezien als een vrijheidsstrijder en een held. Het geloof dat Caesar koning probeerde te worden werd erger toen Marcus Antonius hem op 15 februari herhaaldelijk een kroon aanbood. Elke keer dat Caesar weigerde juichte de aanwezige menigte, maar zijn critici waren enorm geschrokken van dit evenement. Vooral om dat Caesar, mede dankzij zijn dictatorschap, al koning leek in allesbehalve in naam. Zo besloot hij al wie welke politieke posities mocht beoefenen en werd hij in totaal 5 keer consul, terwijl er een wettelijk vereiste van 10 jaar interval was. Ook werden hem allerlei andere titels en onderscheidingen door de senaat verleend. Over de voorgestelde wetten van de senaat bezat hij ook vetorecht. Er was zelfs een religieuze cult rondom zijn persoon ontstaan, waar zijn vriend en mede consul in 44 v.Chr. Marcus Antonius de hogepriester van was.

De Rol van Brutus

Brutus profiteerde veel van Caesar’s heerschappij. Hij was bijvoorbeeld benoemd tot een hoog ambt (Praetor Urbanus) en kon erop vertrouwen dat hij binnen enkele jaren tot consul zou worden benoemd. In zijn jeugd had Brutus met verwijzing naar zijn voorouders een reputatie opgebouwd. Hij beweerde ten eerste af te stammen van de eerdergenoemde Lucius Junius Brutus, die de koningen uit Rome had verjaagd en ten tweede via zijn moeder en adoptie van Gauss Servilius Ahala, die een man had gedood toen hij koning probeerde te worden in de 5e eeuw voor Christus. Door deze afkomst was er veel druk op Brutus om zijn voorouders te evenaren door Caesar te vermoorden. Brutus gaf toe aan deze druk en samen met Cassius leidde hij een samenzwering, die zichzelf “de bevrijders” (Liberatores) noemden, met het doel om Caesar te doden.

Hoewel Caesar inderdaad vermoord werd, werd het ware doel van de Liberatores niet behaald. Zij hadden gehoopt dat met de dood van Caesar de republiek zou terugkeren. Hoewel ze de daad zelf goed hadden uitgedacht was er weinig beleid over wat er moest gebeuren nadat het succesvol was. Brutus had tijdens de aanslag uitgeroepen naar zijn vriend Cicero  dat het zijn taak was de republiek te herstellen, maar hij was niet bekend met de samenzwering en vluchtte het gebouw uit. Brutus had standvastig beargumenteerd dat alleen Caesar mocht sterven en dat zijn vrienden zoals Marcus Antonius niet geschaad mochten worden. Dit bleek een politieke fout te zijn, aangezien de publieke opinie aan de kant van Caesar en niet die van Brutus stond en Antonius kon hiervan profiteren. Hij en Caesar zijn adoptieve zoon Octavianus versloegen Cassius en Brutus in nog een burgeroorlog, waarna Cassius en daarna Brutus zelfmoord pleegden. Hierna vochten Antonius en Octavianus nog een burgeroorlog waar Octavianus als winnaar uit kwam en hij werd de eerste Romeinse keizer, Augustus. Opnieuw was er een monarchie ontstaan en de bevrijding die de Liberatores wilden bewerkstelligen had definitief gefaald.

Conclusie

Naar mijn mening is het duidelijk dat de motivatie van Brutus om samen te zweren tegen Caesar niet persoonlijk gewin was. In tegenstelling, door Caesar tot tiran te benoemen zou Brutus zijn hoge ambt als Praetor Urbanus kwijt geraakt zijn. Ook wilde hij zijn daad niet bezoedelen met meer bloed dan dat van de tiran en weigerde dus ook Antonius te doden. Deze daden laten zien dat het Brutus vooral ging om zijn persoonlijke plicht, die hij geloofde van zijn voorouder te hebben geërfd, de plicht om de republiek te beschermen tegen koningen. Het doden van Caesar leek de enige mogelijkheid om de plicht te vervullen. Hoewel Brutus misschien niet Shakespeare’s stempel verdiende als “the noblest Roman of them all”, verdiende hij zeker niet de plaats in hel waartoe Dante hem wilde verdoemen.

De belangrijkste bron die ik gebruikt heb voor dit essay is het boek van Kathryn Tempest, Brutus: A Noble Conspirator. Dit is een goed geschreven boek dat erg diep naar het karakter van Brutus kijkt. Ik zou dit boek aan iedereen aanraden die geïnteresseerd is om meer over hem te leren.

Leave a Comment